Jak obchodzi się Wszystkich Świętych i Zaduszki w różnych krajach Europy

Wszystkich Świętych (1 listopada) i Dzień Zaduszny (2 listopada) obchodzi się w większości krajów Europy o tradycji katolickiej, a 1 listopada jest dniem wolnym od pracy między innymi w Polsce, Austrii, Belgii, Chorwacji, Francji, Hiszpanii, na Litwie, w Luksemburgu, Portugalii, na Słowacji, w Słowenii, na Węgrzech, we Włoszech i w części niemieckich krajów związkowych. Wspólny jest przede wszystkim zwyczaj odwiedzania grobów bliskich, ale sposób świętowania mocno się różni. W Polsce dominują znicze, we Francji chryzantemy, w Hiszpanii i we Włoszech specjalne słodycze, a w krajach skandynawskich święto wypada w sobotę.

Skąd wzięły się Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny

Uroczystość Wszystkich Świętych ma korzenie we wczesnym chrześcijaństwie, kiedy wspominano męczenników, których nie sposób było uczcić osobno. Datę 1 listopada wiąże się z papieżem Grzegorzem III, który w VIII wieku poświęcił w Rzymie kaplicę wszystkim świętym. W IX wieku święto rozszerzono na cały Kościół zachodni.

Dzień Zaduszny, czyli wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych, upowszechnił się później. Na przełomie X i XI wieku wprowadził go opat Odylon z Cluny w klasztorach swojego zgromadzenia, a z czasem przyjął się w całym Kościele. W wielu krajach oba dni zlewają się w praktyce w jedno: rodziny odwiedzają groby już 1 listopada, bo jest on wolny od pracy, choć to Zaduszki są właściwie dniem modlitwy za zmarłych.

Gdzie 1 listopada jest dniem wolnym od pracy

Status święta zależy od historii i tradycji religijnej danego kraju. Orientacyjnie wygląda to tak:

Status 1 listopada	Przykładowe kraje
Dzień ustawowo wolny	Polska, Austria, Belgia, Chorwacja, Francja, Hiszpania, Litwa, Luksemburg, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Węgry, Włochy
Wolny tylko w części kraju	Niemcy (m.in. Bawaria, Badenia-Wirtembergia, Nadrenia Północna-Westfalia, Nadrenia-Palatynat, Saara), Szwajcaria (część kantonów)
Święto w sobotę między 31 października a 6 listopada	Szwecja, Finlandia
Zwykły dzień pracy	m.in. Czechy, Holandia, Irlandia, Wielka Brytania, Dania

Przepisy w poszczególnych krajach się zmieniają. Portugalia na kilka lat zniosła ten dzień wolny, a potem go przywróciła. Przed wyjazdem warto więc sprawdzić aktualny kalendarz świąt w kraju docelowym, zwłaszcza jeśli planujemy zakupy czy załatwianie spraw w urzędach.

Polska, Litwa, Słowacja i Węgry: morze zniczy na cmentarzach

W Europie Środkowej najbardziej charakterystyczne są tysiące zniczy płonących na cmentarzach po zmroku. W Polsce wyjazd na groby rodzinne to dla wielu osób najważniejszy punkt dnia, a drogi wylotowe z dużych miast są zatłoczone jak przed wakacjami. Podobnie wygląda to na Litwie, gdzie Zaduszki nazywa się Vėlinės, na Słowacji (Pamiatka zosnulých), na Węgrzech i w Chorwacji. W Czechach, choć 1 listopada nie jest dniem wolnym, wiele rodzin odwiedza groby w okolicach Dušiček, czyli 2 listopada.

Do tradycji należy porządkowanie grobów kilka dni wcześniej, kwiaty w doniczkach (najczęściej chryzantemy) i wieńce. W polskich miastach od lat prowadzi się też kwesty na odnowę zabytkowych nagrobków.

Francja i Belgia: chryzantemy i rodzinne spotkania

Francuska Toussaint to przede wszystkim chryzantemy. Kwiaty te tak mocno kojarzą się tam z cmentarzem, że nie wypada ich dawać w prezencie na przykład gospodyni przyjęcia. Rodziny często łączą odwiedziny grobów z kilkudniowym wyjazdem, bo pod koniec października zaczynają się we Francji jesienne ferie szkolne. W Belgii święto wygląda podobnie, a 1 listopada jest dniem wolnym w całym kraju.

Włochy, Hiszpania i Portugalia: słodycze i dawne zwyczaje

Na południu kontynentu święto ma wyraźnie kulinarny wymiar. We Włoszech 1 listopada to Ognissanti, a 2 listopada Il giorno dei morti. Na Sycylii dzieci tradycyjnie dostają tego dnia drobne prezenty i słodycze, które według dawnej opowieści przynoszą zmarli z rodziny. Popularne są też marcepanowe owoce i ciastka w kształcie kości, zwane w różnych regionach różnymi nazwami.

W Hiszpanii na Todos los Santos przygotowuje się huesos de santo, czyli marcepanowe rurki z nadzieniem, oraz buñuelos, smażone pączki. W wielu teatrach wystawia się wtedy XIX-wieczny dramat „Don Juan Tenorio”, którego akcja częściowo rozgrywa się na cmentarzu. W Portugalii zachował się zwyczaj Pão-por-Deus, kiedy dzieci chodzą od domu do domu i proszą o chleb, ciastka lub owoce.

Kraje nordyckie i protestanckie: sobota pamięci i Niedziela Umarłych

W Szwecji i Finlandii święto przesunięto na sobotę przypadającą między 31 października a 6 listopada. W Szwecji Alla helgons dag ma bardzo spokojny charakter: na cmentarzach pali się świece i lampiony, a wiele osób odwiedza groby wieczorem, kiedy jest już ciemno. W protestanckich regionach Niemiec ważniejszy od 1 listopada jest Totensonntag, czyli Niedziela Umarłych, obchodzona w ostatnią niedzielę przed adwentem.

W Irlandii i Wielkiej Brytanii większą rolę odgrywa dziś Halloween, którego korzenie sięgają celtyckiego święta Samhain, oznaczającego koniec zbiorów i początek ciemnej połowy roku. Coraz popularniejsze jest ono także w innych krajach, również w Polsce, choć wciąż wzbudza mieszane uczucia, bo zderza zabawę z czasem zadumy.

Wspólna europejska historia sprawia, że podobne święta mają w poszczególnych krajach inne nazwy, daty i zwyczaje. O tym, jak różnorodnie Europejczycy przeżywają inne ważne dni w roku, piszemy w tekście europejskie tradycje świąteczne w różnych krajach, a o wpływie lokalnej kuchni na obchody w artykule najważniejsze trendy w europejskiej gastronomii i ich wpływ na lokalne tradycje.